25 lat temu zniesiono w Polsce cenzurę. Jak ją wspominają artyści?

Cyprian Łakomy
Choć cenzura nie obowiązuje od 25 lat, to według Lecha Raczaka wciąż można się z nią spotkać. Za cenzorskie działanie uznaje on np. odwołanie "Golgoty Picnic" w Poznaniu i protesty w sprawie sztuki "Spisek smoleński".
Choć cenzura nie obowiązuje od 25 lat, to według Lecha Raczaka wciąż można się z nią spotkać. Za cenzorskie działanie uznaje on np. odwołanie "Golgoty Picnic" w Poznaniu i protesty w sprawie sztuki "Spisek smoleński". Waldemar Wylegalski
Dokładnie 25 lat temu Sejm RP ogłosił ustawę o uchyleniu ustawy o kontroli publikacji i widowisk, zniesieniu organów tej kontroli i zmieniającą prawo prasowe. 11 kwietnia 1990 roku symbolicznie skończyła się w Polsce cenzura, wprowadzona oficjalnie dekretem z 1946 roku.

Na mocy dekretu, ustanowionego przez ówczesną Radę Ministrów, powołano do życia Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, który sprawował nadzór nad środkami masowego przekazu, a także różnymi przejawami działalności artystycznej. Prowadzone przez urząd kontrole miały według wprowadzonych przepisów na celu "zapobieżenie godzeniu w ustrój Państwa Polskiego (…), naruszaniu prawa lub dobrych obyczajów" lub "wprowadzaniu w błąd opinii publicznej". W praktyce oznaczało to inwigilację autorów oraz znaczne ograniczenie wolności słowa i ekspresji artystycznej. Jego naruszenie karano nawet więzieniem.

- Instytucja cenzury nie tylko ingerowała w treść twórczości, ale w ogóle decydowała o tym, czy dane zagadnienie miało prawo pojawić się w medialnym przekazie. Był czas, kiedy na takiej "czarnej liście" znalazł się również Teatr Ósmego Dnia. Nie było można pisać o nas ani dobrze, ani źle, jakbyśmy zupełnie nie istnieli - wspomina Lech Raczak, założyciel słynnych poznańskich "Ósemek".

Działania cenzury pamięta też Krzysztof Deszczyński, poznański aktor, reżyser i scenarzysta.

- W 1984 r., podczas widowiska "Ostry dyżur" na opolskim kabaretonie, Bohdan Smoleń wypowiedział, wbrew wcześniejszemu zakazowi cenzora, słynną kwestię "a mnie za te 40 lat nikt, k...a, nie przeprosi", za co ukarany został grzywną oraz nieformalnym zakazem występowania - mówi artysta.

Sprytni kabareciarze znaleźli jednak sposób na knebel nałożony przez komunistów. - Krzysztof Jaślar i Smoleń uznali, że zakaz dotyczy wyłącznie przedstawień dla dorosłych, więc postanowili stworzyć program pozornie kierowany do dzieci. O napisanie scenariusza poprosili mnie - wspomina Deszczyński. Tak narodziło się kultowe widowisko "6 dni z życia kolonisty". Na jego premierowe pokazy w Łodzi przyszedł komplet widzów. Dorosłych.
Kilka lat wcześniej, z cenzurą umieli radzić sobie już także twórcy z Teatru Ósmego Dnia. Kiedy w 1977 r. władza zablokowała spektakl "Przecena dla wszystkich", ekipa "Ósemek" nie ugięła się i mimo to wystawiła sztukę. Po sześciu spektaklach cenzurę udało się złamać i zgoda została wydana.

Ustawa likwidująca cenzurę weszła w życie 11 maja 1990 r. Lech Raczak twierdzi jednak, że po 25 latach zdarza mu się napotkać pozostałości tamtej niechlubnej działalności państwa. - Kilka razy lokalne władze odwoływały mój spektakl "Spisek smoleński", twierdząc, że nie chcą konfliktów w lokalnej społeczności. Tak samo tłumaczył się były prezydent Poznania, optując za odwołaniem spektaklu "Golgota Picnic" w zeszłym roku.

Wideo

Komentarze 6

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

z
zbuk

PO_łączyć się w bulu bulu z rodzionom Bredzisława

z
zbuk

pamiętam jak w kioskach pojawiły się pierwsze "świerszczyki"

P
Poznaniak

Najwidoczniej transformacja ustrojowa została sprzężona z temperamentem Mazowieckiego. Jak tą 10 miesięczną lukę wytłumaczyć przyszłym pokoleniom, jak samemu to zrozumieć?

t
taaaa

No to spróbujcie napisać na tym forum coś o przeszłości rodziny Komorowskiego i jego własnej...

d
dociekliwy

Jakoś Mazowieckiemu nie spieszyło się z tym zniesieniem... To kolejny dowód na to, jak okrągłostołowa opozycja odnajdywała się w nowej rzeczywistości. Komuniści dzielili władzę i wpływy (taki to był upadek komunizmu) a styropianowi wąsacze ogarniali zaistniałą sytuację.

o
outlaw

A nazywa się: "poprawność polityczna". Nic się w tej mierze nie zmieniło. Kneblowanie wypowiedzi, wycinanie komentarzy z sieci, hejtowanie na zamówienie. Cóż to jest jak nie cenzura ?

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3