reklama

Chodzież: Kruche piękno. Ponad półtora wieku cermaicznej tradycji

REDZaktualizowano 

Wideo

Zobacz galerię (9 zdjęć)
Niemal każdy z mieszkańców Chodzieży ma lub miał jakiś związek z chodzieskimi fabrykami porcelany. Dzieje miasta są ściśle skorelowane z produkcją ceramiki.

Wszystko zaczęło się przed ponad 160 laty, gdy ówczesny właściciel Chodzieży - hrabia Otto Koenigsmarck - postanowił sprzedać chodzieski zamek dwom niemieckim kupcom: Ludwikowi Schnorrowi i Hermanowi Mullerowi z Frankfurtu nad Odrą. Nowi posiadacze zamku Grudzińskich wybudowali w jego obrębie fabrykę fajansu. Jej początki były niestabilne, bo zakład kilkukrotnie zmieniał właścicieli, lecz te burzliwe losy nie przeszkodziły chodzieskim wyrobom ceramicznym w zdobyciu uznania i renomy wśród użytkowników.

Pierwszą fabrykę porcelany w mieście założył w roku 1896 Hermann Haim. Jak nietrudno się domyślić, również ona przez lata przechodziła z rąk do rąk i podlegała różnym przekształceniom.

Swój najlepszy okres chodzieska ceramika przeżywała w okresie międzywojennym oraz w latach 60. i 70. ubiegłego stulecia, gdy działające w Chodzieży trzy państwowe zakłady Porcelany i Porcelitu zatrudniały blisko szóstą część mieszkańców miasta, które w tym okresie zdobyło tytuł Krajowego Mistrza Gospodarności. Dla rozwijającego się przedsiębiorstwa powołano szkoły zawodowe, kształcące przyszłą kadrę fachowców.

Wyroby i pamiątki związane z chodzieskimi fabrykami można oglądać w Dziale Historii i Tradycji Miasta, znajdującym się w Miejskiej Bibliotece Publicznej. Zgromadzone i zaaranżowane zostały w nim również inne eksponaty związane z lokalną historią i kulturą, od czasów najdawniejszych do połowy XX w.

Na kolekcję zabytkowej chodzieskiej ceramiki składa się kilkaset obiektów, a najstarszymi eksponatami spośród nich są dwie fajansowe patery z okresu powstania fabryki w połowie XIX w., z sygnaturą właścicieli „Walter Müller Chodziesen”.

Z Chodzieżą związana jest wielowiekowa tradycja rzemieślnicza. Rzemiosło istniało w Chodzieży jeszcze przed otrzymaniem praw miejskich, jednak dopiero przywilej Władysława Jagiełły z 1434 roku dał miastu nowy bodziec gospodarczy - zarówno dla handlu, jak i dla działalności rzemieślników. W tamtym okresie liczba cechów rzemieślniczych świadczyła o zamożności miast. Miasta lokowane na niemieckim prawie magdeburskim - jak Chodzież - posiadały przywilej powoływania wspólnot cechowych. Już wtedy odnotowano istnienie 18 rzemiosł, lecz z powodu wielkiego pożaru, jaki wybuchł w połowie XVIII wieku, zachowały się nieliczne księgi cechowe. Najwięcej informacji o cechach z okresu przedrozbiorowego czerpiemy z „Kodeksu”, wydanego przez Zygmunta Grudzińskiego w 1768 roku.

Najważniejszymi rzemieślnikami w mieście byli wówczas sukiennicy, a także związani z nimi krawcy i postrzygacze owiec. Był to cech wielonarodowy, do którego należeli Polacy, Niemcy i Żydzi. W ostatnim okresie Rzeczpospolitej szlacheckiej ważnymi gałęziami wytwórczości były też cechy: szewski, cech piwowarów i piekarzy. Ciekawostką jest fakt, że do tych ostatnich mogły należeć również kobiety - co było wówczas rzadkością.

W 1833 roku władze pruskie wydały edykt wprowadzający wolność przemysłową na obszarze Wielkopolski. W Chodzieży powstały liczne prywatne warsztaty, takie jak garbarnie, cegielnie, krochmalnie, fabryka cykorii czy wytwórnia octu, których właściciele otrzymywali koncesje od władz miasta. Z powodu działalności tzw. wolnych rzemieślników organizacja cechowa ulegała rozluźnieniu i skupiała tylko najbogatszych wytwórców, ponieważ pomniejsi bankrutowali w zderzeniu z gospodarką kapitalistyczną. W połowie XIX w. w Chodzieży istniało już tylko 10 cechów z przewagą sukienników, płócienników i koronkarzy - jednak i one chyliły się ku upadkowi.

Na przełomie XIX i XX wieku rozwój przemysłu i napływ towarów z innych miast spowodował zastój w lokalnym rzemiośle. Organizacje cechowe zaczęły odradzać się dopiero po II wojnie światowej, gdy powstał Powiatowy Związek Cechów. Z kolei 30 czerwca 1953 r. Wojewódzka Rada Narodowa powołała we wszystkich miastach powiatowych Cechy Rzemiosł Różnych. W Chodzieży pierwsze posiedzenie cechu odbyło się 21 lipca.

W 1988 r. chodzieski cech zrzeszał 642 zakłady - i była to najwyższa liczba w historii. Obecnie (2019 r.) do cechu, który w 2013 r. obchodził 60-lecie, należy 96 przedsiębiorstw.

Czy wiesz, że...
Najbardziej znany wzór chodzieskiej porcelany - „Iwonę” - zaprojektowali w latach 70. Józef Pranke i Jan Duszyński. Był inspirowany angielskim serwisem „Garden roses” manufaktury Royal Albert.

Przydatne informacje
Dział Historii i Tradycji w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chodzieży

ul. T. Kościuszki 32

Godziny otwarcia:

poniedziałek - piątek: godz. 8-16

środa: godz. 9-19

pierwsza i trzecia sobota miesiąca: godz. 9-13

Tel. 792 400 720

e-mail: region@biblioteka-chodziez.pl

www: biblioteka-chodziez.pl

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3