Osoby z niepełnosprawnościami w NSP 2021

Materiał informacyjny Urzędu Statystycznego w Poznaniu

Jednym z najistotniejszych tematów badanych w trwającym od 1 kwietnia br., Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 jest niepełnosprawność. Głównym celem pytań zawartych w kwestionariuszu spisowym jest rozpoznanie skali niepełnosprawności ludności Polski oraz jej charakterystyka demograficzno-społeczno-ekonomiczna.

W spisach za osobę z niepełnosprawnościami uważa się taką, która posiada orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony lub osobę, która orzeczenia nie posiada, lecz odczuwa ograniczenie sprawności w wykonywaniu czynności właściwych dla swojego wieku. Uwzględniając subiektywną ocenę zbiorowość tę podzielono na: osoby niepełnosprawne wyłącznie prawnie (gdy posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie odzwierciedla występowania ograniczeń w funkcjonowaniu); niepełnosprawne prawnie i biologicznie (gdy deklarujący ograniczenia w zdolności do wykonywania podstawowych czynności posiadali aktualne orzeczenie o niepełnosprawności) oraz osoby z niepełnosprawnościami, wynikającymi z trudności w codziennych czynnościach, nieposiadające orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Dla pełnej analizy zjawiska wprowadzono czterostopniową skalę odpowiedzi: nie mam żadnych ograniczeń; mam umiarkowanie ograniczoną; poważnie ograniczoną; całkowicie ograniczoną, a także sześć podstawowych grup schorzeń - uszkodzenia i choroby narządu: ruchu, wzroku, słuchu; choroby układu krążenia, neurologiczne i inne. Odpowiadający na pytanie może wybrać trzy z nich oraz wskazać tę, która w największym stopniu wpływa na stan zdrowia.

W części dotyczącej niepełnosprawności prawnej posiadających aktualne orzeczenie podzielono na: osoby poniżej 16 roku życia oraz pozostałe, wśród których wymieniono posiadających orzeczenie o: lekkim stopniu niepełnosprawności lub o częściowej niezdolności do pracy lub o celowości przekwalifikowania zawodowego lub o III grupie inwalidztwa lub o stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym bez uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego; umiarkowanym stopniu niepełnosprawności lub o całkowitej niezdolności do pracy lub o II grupie inwalidztwa; znacznym stopniu niepełnosprawności lub o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji lub o niezdolności do samodzielnej egzystencji lub o I grupie inwalidztwa lub o stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z uprawnieniami do zasiłku pielęgnacyjnego.

Na podstawie NSP z 2011 określono zbiorowość osób z niepełnosprawnościami w województwie wielkopolskim na 428,8 tys. osób, co stanowiło 12,4% ludności regionu. W stosunku do 2002 r. odnotowano spadek liczebności tej grupy o 18,3%. Osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności stanowiły 72% populacji niepełnosprawnych. Najliczniejszą grupę wśród nich stanowiły osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (27,7% osób posiadających orzeczenie), osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności stanowiły 19,9%, i drugą co do liczebności grupę.

W 2011 roku wskazywano na związek pomiędzy niepełnosprawnością a wiekiem i płcią. Jakkolwiek w grupie osób z niepełnosprawnościami, kobiety stanowiły 53,5%, to w podziale na ekonomiczne grupy wieku ich przewaga pojawia się dopiero w grupie osób w wieku poprodukcyjnym, gdzie stanowiły 68,7%, podczas gdy wśród niepełnosprawnych w wieku przedprodukcyjnym oraz produkcyjnym niemobilnym kobiety stanowią tylko nieco ponad 40% (w każdej z grup).

W 2011 roku osoby niepełnosprawne w wieku 13 lat i więcej legitymowały się najczęściej wykształceniem gimnazjalnym (32,5%, podczas gdy wśród mieszkańców Wielkopolski odsetek ten wyniósł 28,2%), zasadniczym zawodowy (30,6%, w Wielkopolsce ogółem 28,6%), a także policealnym i średnim (26,8%, w regionie ogółem – 31,3%). Zaledwie 7,2 % osób w wieku 13 lat i więcej posiadało wykształcenie wyższe, podczas gdy wśród mieszkańców województwa ogółem wskaźnik ten wynosił 16,8%.

Także aktywność ekonomiczna osób niepełnosprawnych w 2011 r. znacznie odbiegała od wskaźników ogółem. Niemal 4 osoby na 5 były bierne zawodowo (78,4%), zaledwie co piąty był aktywny (21,6%), a tylko 18,2% pracowało. Znacznie częściej bierne zawodowo były kobiety (82,5%, podczas gdy wśród mężczyzn odsetek ten był niższy o 9 p.proc.) i zdecydowanie rzadziej pracowały (14,6%, wśród mężczyzn 22,6%). Niska aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnościami sprawiała, że utrzymały się one głównie ze źródeł niezarobkowych, które dla 74,3% stanowiły główne źródło utrzymania, praca pozwalała się utrzymać jedynie 13,9%, natomiast co dziesiąty niepełnosprawny pozostawał na utrzymaniu bliskich.

Jak duża jest obecnie populacja osób z niepełnosprawnościami? Jak można je scharakteryzować wg cech demograficzno-społecznych? Jaka jest sytuacja ich rodzin? Na te pytania będzie można odpowiedzieć po trwającym do 30 września NSP 2021. Pytania dotyczące niepełnosprawności nie są obowiązkowe, warto jednak pamiętać, że dane te posłużą do projektowania i monitorowania strategii wsparcia dla osób niepełnosprawnych i ich rodzin.