Książka o Halinie Mikołajskiej

Stefan Drajewski
Halina Mikołajska była wybitną aktorką teatralną. Ale teatr przestał jej wystarczać. Zaangażowała się bez reszty w działalność opozycyjną. Zapłaciła za ten wybór wysoką cenę.

Był rok 1955. Czuć było, że wkrótce musi się coś w Polsce zmienić. Halina Mikołajska, popularna aktorka teatralna, rozwodziła się z drugim mężem. W tym samym roku, miała się "oświadczyć" Marianowi Brandysowi. Opowiadał on wielokrotnie anegdotę, że było to w domu ZAiKS-u w Zakopanem. Podobno podeszła do stolika i powiedziała: "Siedzi pan przy niewłaściwym stoliku z niewłaściwą panią". Ich ślub odbył się 21 lipca 1955 roku.

Halina Mikołajska zadebiutowała w Krakowie w 1946 roku w "Orfeuszu i Eurydyce". Spodobała się publiczności i krytyce. Trochę wędrowała, nim trafiła do Warszawy. Tu została natychmiast zauważona. Grała dużo u znakomitych reżyserów. Młoda i piękna dała się postarzać, dzięki czemu poszerzała wachlarz swoich aktorskich możliwości. Dyrektorzy teatrów z myślą o niej konstruowali repertuar. Mikołajska była trudną aktorką: skłonna do ambitnych poszukiwań, wymagająca od kolegów profesjonalizmu, krytyczną wobec publiczności…

Czytając książkę Krakowskiej, można powiedzieć, że Mikołajska skazana była na politykę. Jeszcze jako uczennica w 1939 roku we Lwowie przemalowała portrety Stalina i Lenina. Zamiast się uczyć na tajnych kompletach w Krakowie, szmuglowała papierosy i robiła lewe interesy na szkodę Niemców. Kiedy była już popularną aktorką, brylowała na salonach, ocierała się o świat wielkiej polityki, przyjmowała nagrody państwowe... Joanna Krakowska trafnie opisuje w książce nie tylko kolejne role aktorki, ale przede wszystkim realia, w jakich kształtował się powojenny teatr i w jakich warunkach dojrzewali polscy inteligenci.

Halina Mikołajska szybko dostrzegła rozdźwięk między władzą a społeczeństwem. Najpierw w 1968 roku ze względu na pochodzenie męża doświadczyła co to znaczy antysemityzm. W 1975 roku złożyła podpis pod "Listem 59", pisząc do męża: "Czuję rosnącą falę gówna i czuję, że jeszcze można zrobić gest". Po wypadkach radomskich w 1976 częściej można było ją spotkać na sali sądowej podczas rozpraw robotników z Radomia lub Ursusa niż w teatrze. W tym samym roku złożyła podpis pod deklaracją założycielską Komitetu Obrony Robotników. Za ten wybór polityczny zapłaciła wysoką cenę: musiała zniknąć z filmu i telewizji. Tylko Erwin Axer postawił się władzy i nie zwolnił jej z teatru. Z goryczą jednak pisał, że z "wielkiej aktorki staje się dyletantką w polityce". Dla niej teatr przestał odgrywać główną rolę w życiu, jak było do tej pory. Występowała coraz rzadziej. Jej występy traktowano wręcz jak manifestacje polityczne. Walczyła z ubekami, którzy ją prześladowali i z chorobą.
Zmarła 21 czerwca 1989 roku. Do lokalu wyborczego 4 czerwca przyjaciele zanieśli ją na noszach. Spełniło się jej pragnienie, mogła oddać głos w wolnych wyborach.

Mikołajska nie była świętą, jak chcieliby ją widzieć niektórzy. Z książki Krakowskiej, która daleko wykracza poza konwencję biografii artystycznej aktorki wynika, że była kobietą ambitną i kruchą ("Ponad wszystko boję się bać" - zapisała w notatkach), bezkompromisową w swoich wyborach życiowych i apodyktyczną wobec najbliższych (wspominała o tym jej siostrzenica Antonina Krzysztoń). Kochała i była kochana.

Najnowsze informacje o epidemii koronawirusa

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3